Μεγάλης σημασίας νεώτερο μνημείο το νεκροταφείο της Μαγούλας

Στᾶθι καὶ οἴκτιρον (κάτσε και κλάψε)

Δευτέρα, 31 Μάιος 2021 16:05 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ
Μεγάλης σημασίας νεώτερο μνημείο το νεκροταφείο της Μαγούλας

Είναι μια λεξούλα, δυο γραμματάκια μόνο, το εὖ. Τα λεξικά τη λένε επίρρημα και γράφουν πως σημαίνει καλώς. Είναι όμως μόνον επίρρημα ή με άρθρο γίνεται και ουσιαστικό το ευ = το ορθόν, το δίκαιον; Και στη μεγαλειώδη φράση «οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ ἀλλ’ ἐν τῷ εὖ τὸ πολύ» δηλαδή η ομορφιά, η ουσία δεν κρύβεται στο πολύ αλλά όλα βρίσκονται μέσα στο καλό, που γοητεύει στο στριφογύρισμά της και σε τρελαίνει κι όταν την ακούω μούρχεται να πετάξω, επίρρημα σας φαίνεται; Ή στην εντολή «τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου ἵνα εὖ σοι γένηται…» (= για να ευτυχήσεις) κι εδώ επίρρημα; Ή στο του Μ. Αλεξάνδρου για τον Αριστοτέλην «εἰς τοὺς γονεῖς μου ὀφείλω τὸ ζῆν εἰς δὲ τὸν διδάσκαλόν μου τὸ εὖ ζῆν» (την ευτυχία, την ευδαιμονία) κι εδώ επίρρημα;
Πιο μεγαλοπρεπής, περιεκτική, σύντομη και ταυτόχρονα ταπεινή λέξη της ατέλειωτης Ελληνικής γλώσσας, που πλουτίζει γλώσσα και ψυχή κι όπου μπει ζωγραφίζει, ομορφαίνει, πιστεύω πως δεν υπάρχει. Και σκέφτομαι: από ποιόν άραγε και πότε βρέθηκε η λέξη ευ για την οποίαν τα σοβαρά λεξικά γράφουν τρεις και τέσσερεις σελίδες, σημαίνει τόσα πολλά και ως πρώτο συνθετικό το ευ δίδει εκατοντάδες και χιλιάδες λέξεις, τη μια ομορφότερη της άλλης που αν τις μαζέψει κανείς και προπαντός τις αναλύσει θα προσέφερε, μου φαίνεται, αληθινή ευεργεσία. Λέξεις που δεν εξαντλούνται όσα και να γράψεις όπως: ευαγγελίζομαι, ευαγγέλιον, ευαίσθητος, εύανδρος, ευγνώμων, ευδαίμων, ευδία (καλοκαιριά), ευδιάθετος, ευνομία, ευποιία (αγαθοεργία, ευεργεσία), ευπρέπεια, εύελπις, ευθύνη, ευκλεής, ευκοσμία, ευκρασία, ευλογία, ευσυνείδητος, ευχή, ευψυχία, ευωδιάζω, ευφροσύνη κλπ, κλπ, κλπ. Αλήθεια πού είναι τα πανεπιστήμια, η Ακαδημία, η επίσημη πολιτεία τέλος πάντων να μαζέψει αυτές τις λέξεις της αρχαίας και της νέας ελληνικής και δίδοντάς τες να δείξει το δρόμο στις νέες γενιές;

Αλλά πολλά είπαμε ως αφόρμηση. Ακουμπάνε όμως το σημερινό μας θέμα, που δεν κρύβω ότι με βασάνισε καιρό κι έχει σχέση με τους ευεργέτες και τις ευεργεσίες που κατέλιπαν οι άνδρες αυτοί και οι γυναίκες, ώστε από τη μια οι ευεργέτες – δωρητές κι από την άλλη οι Κοινότητες, που υπήρχαν κάποτε και εκμηδένισε ο αναίσθητος «Καλλικράτης», δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι αποτελούν τους δύο βασικούς άξονες πάνω στους οποίους το ελληνικό κράτος στήριξε την ύπαρξή του και αναπτύχθηκε μέχρι σημείου ό,τι βλέπουμε σήμερα γύρω μας από εκκλησίες, σχολεία, πλατείες, αγάλματα, βρύσες, παιδικές χαρές, υποτροφίες μέχρι πολύ μεγάλα έργα να είναι από δωρεές ευεργετών τη συμμετοχή των Κοινοτήτων.     

{Το κράτος, θα αντιτείνει κάποιος, δεν έφτιαξε τίποτα; Αν εξαιρέσουμε τους μεγάλους δρόμους, που όμως έγιναν με υπερβάσεις και χορό δισεκατομμυρίων που επιτήδειοι ενεθυλάκωσαν και οι παντοειδείς εταιρείες εισπράττουν «διοδιακώς», και τα Ολυμπιακά έργα που από την επομένη των αγώνων εγκατελείφθησαν και ρημάζουν και δισεκατομμύρια έγιναν καπνός, χωρίς ποτέ κανείς να λογοδοτήσει, ό,τι υπάρχει και στο πιο μικρό χωριό της πατρίδος μας είναι έργο κάποιου ευεργέτη – δωρητή και των Κοινοτήτων, ώστε δεν είναι υπερβολή αν πούμε πως η Ελλάδα είναι η χώρα των ευεργετών και των έργων αυτών που την κοσμούν. Κι αν ειπεί κανείς να απαριθμήσει μόνον ευεργέτες και έργα θέλει τόμους ολόκληρους. Υπόσχομαι στο μέλλον, συν Θεώ, να ασχοληθούμε με το τεράστιο θέμα, ιδιαιτέρως εκείνων της Λακωνίας και πώς οι περισσότεροι αντιμετωπίστηκαν από την επίσημη πολιτεία. Πάντως, κάθε περιοχή σε επίπεδο Νομού οφείλει νομίζω να καταγράψει και να τιμήσει τους άξιους της κοινωνίας και της πατρίδος που την στυλώνουν, την τιμούν, κι ο καθένας τους την ανεβάζει ένα σκαλί παραπάνω. Και σκέφτομαι: έχει πολιτικούς που διετέλεσαν βουλευτές 20, 30 ακόμη και 40 χρόνια και ορισμένοι τα μισά απ’ αυτά υπουργοί. Και το ερώτημα: τί προσέφερε καθένας τους στον τόπο; Ένα τεράστιο μηδενικό. Και κανείς μην πει πως προσέφεραν τάχα νομοθετικό έργο, διότι ως εκπρόσωποι της παρακμής η προσφορά τους ήταν να χρεοκοπήσουν την πατρίδα και εν συνεχεία ψήφιζαν νόμους που δεν διάβαζαν λέγοντας «Ναι σε όλα», σκλαβώνοντάς την για άλλα 99 χρόνια, αμειφθέντες γι’ αυτά τους τα κατορθώματα με εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια ευρώ.}
Μεταξύ των πολλών ευεργετών του τόπου μας (Ματάλας, Νιάρχος – χθες μόλις το ίδρυμα προσέφερε 5,5 εκατομ. € για το Νέο Νοσοκομείο – Ευστ. Βαλλιώτης, Ηλίας Δούκας, ο Δεσπότης μας με την αρίστη διαχείριση των δωρεών και τη διάθεσή τους σε εμπνευσμένα έργα, οι όπου γης ομογενείς μας, και αυτά ενδεικτικά μόνον ανεφέρθησαν ) εξέχουσα θέση κατέχει ο Γεώργιος Σαϊνόπουλος διαπρέψας υπό την διπλήν ιδιότητα του Κοινοτάρχου – Δημάρχου και την του ευεργέτη. Και δεν θα μιλήσω σήμερα για το Σαϊνοπούλειο αμφιθέατρο Αυτού του ευπατρίδη, σήμα κατατεθέν που κοσμεί την πόλη μας και την ενιστορεί, αλλά μεταξύ των πολλών άλλων για ένα κατά δικό του έργο, πρωτότυπο και μοναδικό στην Ελλάδα, που μας συνάπτει με την επουράνια πολιτεία και δεν είναι άλλο από το νεκροταφείο της Μαγούλας. 

Λένε πως η επανάληψη κουράζει. Δεν το δέχομαι. Αντίθετα μάλιστα η επανάληψη είναι εκείνη που γεννά την Ιστορία και την παράδοση. Συνδέει με το χρόνο και τον τόπο και μας πείθει ν’ αγαπούμε και να βρίσκουμε αξίες ζωής μα και αξίες θανάτου, όπως λέει ο αγαπημένος μου Φ. Βαρέλης. Ύστερα αν η επανάληψη κούραζε, θάπρεπε να μας κουράζει το όνομα του παιδιού μας που πόσες φορές δεν επαναλαμβάνουμε;

Ας επαναλάβουμε λοιπόν για το νεκροταφείο της Μαγούλας και ας είναι σε πολλούς γνωστά. «Πρωτοποριακό μνημείο» χαρακτηρίστηκε και δικαίως από το 1965 κιόλας, έναν μόλις χρόνο από τη λειτουργία του, τότε που οι κάτοικοί του ήσαν ακόμη αραιοί, όπως έγραψε ο κορυφαίος χρονογράφος Παύλος Παλαιολόγος, ο οποίος είχε επισκεφθεί τη Σπάρτη τέτοια εποχή για να παρακολουθήσει τις εκδηλώσεις των Παλαιολογείων, εντυπωσιάστηκε και τις εντυπώσεις του αποτύπωσε σε χρονογράφημά του στο ΒΗΜΑ της 4. 6. 1965, όπου μεταξύ άλλων έγραφε ότι «οι αδελφοί αρχιτέκτονες Χαρίλαος Πολυχρονόπουλος και Σοφία Πολυχρονοπούλου έδωσαν μορφή σε όσα ήσαν διάχυτα στη φαντασία του Δημάρχου Γιώργου Σαϊνόπουλου, και προίκισαν τη Μαγούλα με νεκρική αγαλλίαση… Απαλές αψίδες που οδηγούν στο χώρο της αναπαύσεως όπου ευωδιάζουν τα ρόδα, κελαηδούν τα πουλιά και το νερό που κυλά εκτελεί ακούραστα το υγρό ορατόριό του».

Και πιο πέρα ακόμη: Χαρακτηρίστηκε ως μνημείο πραγματικά ανεπανάληπτο που βάζει το δικό του λιθαράκι στην ταυτότητα και μοναδικότητα του τόπου, έργο που φέρει κι αυτό τη σφραγίδα του Γ. Σαϊνοπούλου, του ανθρώπου που αφιέρωσε τη ζωή του στην προσφορά στον άνθρωπο και τον πολιτισμό. Που έμβλημά του, προσθέτω, ήταν το «δόσις ἀγαθή» και «ήταν χαρά του να σκορπά και λύπη του να παίρνει». Παρακαταθήκες που άφησε στην Δέσποινα των λογισμών του Κυρία Χρυσαυγή – τ’ όνομά της όλο σημασία και παρουσία – που βαδίζοντας το δρόμο που άνοιξε ο μεγάλος ευπατρίδης σύζυγός της, συνεχίζει το έργο Εκείνου.

Άλλοι στις κυματοειδείς αψίδες με το γαλάζιο και λευκό που υποδέχονται στην είσοδο τον επισκέπτη είδαν την ελαφράδα που όμως συνεισφέρει αποφασιστικά σ’ ένα αίσθημα υπερβατικό, άλλοι ότι το έργο συμβολίζει τα πάνω και τα κάτω της ζωής, άλλοι την αύρα των κυμάτων της, και όλοι την μοναδικότητα του κοιμητηρίου απ’ όλα τα κοιμητήρια της Ελλάδος.

Για μένα όμως το αρχιτεκτόνημα αυτό, πολύτοξο γεφύρι με εφτά καμάρες – η μεσιανή μεγαλύτερη και επιβλητικότερη – που θα διαβούμε όλοι μας από την εδώ πολιτεία σε ’κείνη των νεκρών που απλώνεται μπροστά μας μέσα στην απόλυτη ησυχία. Εκεί που δεν υπάρχουν ούτε κολακείες, ούτε θεατρινισμοί ούτε μικρότητες και εγωισμοί. Ισοπεδωμένοι όλοι. Ίσοι, ίδιοι και απαράλλαχτοι σε μια ηρεμία απόλυτη. Κι ας βλέπουμε στο νεκροταφείο τη δική μας θέση και να λέμε στον εαυτό μας. Εδώ θα έρθεις λίαν συντόμως. Απ’ αυτό το γεφύρι θα περάσεις σίγουρα. Και πρέπει να επισκεπτόμαστε τα νεκροταφεία και να σεβόμαστε τη γη που μας γέννησε και θα μας σκεπάσει. Πόσο μεγάλος ο στίχος του ποιητή: «Χαίρε η Γη! εσύ, της ζωής μας / η αρχή και το τέλος !!» Και πάντως να επισκεπτόμαστε τα νεκροταφεία πιο συχνά απ’ ό,τι τις τράπεζες. Κι όταν ένα έργο τέχνης κινεί και το δικό σου μυαλό όπως το δικό μας τώρα, αυτό σημαίνει πως είναι σπουδαίο. Τούτο το ασφαλές κριτήριο για να πω: ναι, αυτό είναι μεγάλο έργο.

Και είναι πράγματι το νεκροταφείο της Μαγούλας. Όποιος όμως το επισκέπτεται σήμερα διαπιστώνει ότι λείπει μόνον η πινακίδα στην είσοδο, όπως στην αρχαιότητα εκείνη της πύλης του Κεραμεικού που έγραφε: «Στᾶθι καὶ οἴκτιρον» (κάτσε και κλάψε), γιατί σε λίγο αυτό το μοναδικό έργο της πατρίδος μας δεν θα υπάρχει. Ο Παύλος Παλαιολόγος το είδε ένα χρόνο μετά το τελείωμά του, το 1965, τέτοια εποχή στο μεγαλείο του. Εμείς σήμερα το βλέπουμε στη συμφορά του. Σαν τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη που ο πρώτος είδε και περιέγραψε την Ελλάδα των Μηδικών πολέμων και του μεγαλείου της, ο δεύτερος την Ελλάδα της συμφοράς και των ερειπίων. Έτσι ένα τέτοιο πράγμα εν σμικρογραφία πυκνώνεται στην ιστορία αυτού του έργου.
Κι αν περάσεις τις εισόδους τής κάθε πλευράς των αψίδων και βρεθείς στους δύο οικίσκους, δηλ. το οστεοφυλάκιο και το κυλικείο αντίστοιχα, σε καταλαμβάνει δέος. Τα πάντα εκεί, τζάμια, μεταλλικά αγγελάκια, σκεύη, έπιπλα, σπασμένα και παραμορφωμένα. Όλα βανδαλισμένα με οσμή εγκατάλειψης. Σε λίγο δεν θα υπάρχουν καν. Οι σουβάδες της οροφής και των πλαϊνών τοίχων κρέμονται κυριολεκτικά ξεφερτσιασμένοι (= γδαρμένοι, βγαλμένη η φέρτσα τους. Ξε + βύρσα-φερτσα = δέρμα προβλ. βυρσοδεψείο) σαν πετσοκομμένες σάρκες, προκαλώντας γενική θλίψη, οργή και βουβή αγανάκτηση. Στυγνή ύβρις προς τους νεκρούς. Απορώ πώς ανέχονται την όλη κατάσταση οι κάτοικοι της Μαγούλας. Τί θα λένε οι όπου γης ομογενείς μας, ιδιαίτερα οι του Συνδέσμου Μαγουλιωτών της Νέας Υόρκης και όσοι έχουν εκεί θαμμένους συγγενείς και πατριώτες. Με μια λέξη στίγμα για τον τόπο. Ομολογώ πως βλέποντας την εικόνα κυριολεκτικά αρρώστησα αναλογιζόμενος και ξαναζώντας την προσπάθεια, την αγωνία και τους αγώνες του αειμνήστου ευεργέτη Γεωργίου Σαϊνοπούλου για το μοναδικό αυτό έργο.

Δεν γίνομαι κριτής, βαθμολογητής, παρατηρητής, αξιολογητής κανενός. Όμως με το νεκροταφείο σ’ αυτή την κατάσταση δεν μπορεί κανείς να νοιώθει υπερήφανος. Την ολιγωρία και την αδιαφορία των αρμοδίων δημοτικών αρχόντων στηλιτεύω και την χρεώνω όχι μόνον στους νυν δημοτικούς άρχοντες αλλά και της προηγουμένης και προπροηγουμένης δημοτικής αρχής, απ’ τους οποίους ο λαός περιμένει και απαιτεί να προπορεύονται για τη διατήρηση σε καλή κατάσταση και την ανάδειξη έργων που καταξιώνουν τον τόπο και προς τα οποία όλοι μας πρέπει να δείχνουμε μέγα σέβας.  
Και δεν είναι εν τέλει υποκριτικό να κατασπαταλώνται μεγάλα ποσά για ανούσιες και κάποτε γελοίες πολιτιστικές λεγόμενες εκδηλώσεις (το βερνίκι, προπαντός το βερνίκι, να γυαλίζουν, να μην ξεφλουδιστούν) ή για συντήρηση ό,τι τερατώδους ανθρώπινου κατασκευάσματος, όπως παλάτια, κάστρα κλπ (αλλού μαυσωλεία τρελών, πυραμίδες, ανάκτορα μαχαραγιάδων ή εκείνων που ρήμαξαν κάποτε τον κόσμο στήνοντας απ’ έξω και τους ανδριάντες τους πχ Βερσαλλίες και Λουδοβίκος ΙΔ’ και τώρα εισπράττουν «μουσειακώς») και μ’ όλα αυτά τα τερατώδη να εκστασιαζόμαστε και απλά έργα, όμορφα, πρωτοποριακά και μοναδικά για τα ελληνικά δεδομένα, ομιλητικότατα κειμήλια ποίησης, με μια λέξη ιερά, που θάπρεπε να είναι πόλος έλξης ντόπιων και ξένων για να γαληνεύει και η ψυχή Εκείνου που μάθαινε τους ανθρώπους να είναι ελεύθεροι, εκγυμνάζοντάς τους μέσω της τέχνης, διότι αυτό κάνει η τέχνη, του φιλόμουσου και φιλόκαλου και φιλοπόλιδος, αθόρυβου και μακρυά από επιδείξεις κι αναζητήσεις αμοιβών, που στην καρδιά Του κυμάτιζε και φτερούγιζε η σημαία της προσφοράς, πραγματικού φωτοδότη φιλανθρώπου αειμνήστου Γεωργίου Σαϊνοπούλου να ρημάζουν; Αλήθεια, τί άνθρωποι είμαστε; Ποιός ο πολιτισμός μας; Οι της τελευταίας 10ετίας δημοτικοί άρχοντες δεν νοιώθουν τσουχτερή τη ντροπή γι’ αυτό το κατάντημα; 

Υστερόγραφο: Ο κ Δήμαρχος σήμερα κιόλας πρέπει να δώσει εντολή σε αρμοδίους του Δήμου να διενεργήσουν αυτοψία και του αναφέρουν σχετικώς, ώστε άνευ αναβολής να δρομολογήσει τα περαιτέρω. Τούτο δεν είναι υπόδειξη αλλά χρέος απέναντι του έργου, των ευεργετών και των νεκρών που έχουν δύναμη τιτάνια, μιλούν και βλέπουν. Το «μέγας ὁφθαλμὸς οἱ πατρὸς τάφοι» μαρτυρεί.

 

Φωτογραφία: Lakonistas.gr (Πάνος Παπαδολιάς)

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του Ανδρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
του Ανδρέα Πετρουλάκη
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα

Linardi Anastasia
Spartaland