Η «Ρίζα» της «Ριζάς»

Τετάρτη, 07 Απρίλιος 2021 16:14 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

Τίποτα μα τίποτα στο σύμπαν δεν γεννήθηκε με το όνομά του. Όσα είναι γνωστά στον άνθρωπο έχουν «βαπτιστεί» από τον ίδιο, όπως άλλωστε και ο ίδιος από τον πρόγονό του με το επώνυμό του και από το νονό με το όνομα.
Ουράνια σώματα, στη φύση ζώα, φυτά, λίμνες, ποτάμια, θάλασσες, βουνά, πόλεις, χωριά και τόσα άλλα, όλα-μα όλα από κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους έχουν πάρει τ’ όνομά τους, όπως και κάποια άλλα από κάποιο κοινό τους γνώρισμα, είχαν και έχουν, σαν ομάδα, μια κοινή ονομασία.
Για παράδειγμα, τα προηγούμενα χρόνια, τα χωριά που βρίσκονται στις βόρειες πλαγιές του Ταϋγέτου μέχρι τα ριζά των πηγών του Ευρώτα, εκτός από την ονομασία που είχε το καθένα και έχει μέχρι σήμερα, είχαν και την κοινή ονομασία «Βόρειοι Δήμοι» και συνεχίζουν να την έχουν καίτοι είναι τώρα «Δήμος Σπάρτης».                  Πριν από αυτό όμως, «μιά φορά κ’ ἓναν καιρό…», που σήμερα έχει από τη μνήμη σβηστεί και μόνο σε κάποιες γραφές έχει απαθανατιστεί, όλα αυτά τα χωριά που βρίσκονται στο πάνω μέρος της Λακεδαίμονας, ανάμεσα στις πλαγιές  του Ταϋγέτου και τα ριζά των πηγών του Ευρώτα, είχαν την κοινή ονομασία «Πάνω Ρίζα».      

Για τον ίδιο λόγο, όπως διάβασα στο βιβλίο με τίτλο: ΣΤΗ ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΤΑΫΓΕΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΠΑΝΑΓΙΑ  ΑΝΩΓΕΙΑ ΚΑΙ ΞΗΡΟΚΑΜΠΙ του φιλολόγου, συγγραφέα και ιστορικού  Δ. Κατσαφάνα, τα χωριά στις πλαγιές του Ταϋγέτου και γύρω από το Ξηροκάμπι, κάποτε είχαν κι αυτά κοινή ονομασία και τα έλεγαν «Κάτω Ρίζα».                                     

Με τις «Καπετανίες» όμως που υπήρχαν στη Λακεδαίμονα, (η ιστορία τους μια άλλη φορά) υπήρχε και η «Πέρα Ρίζα» με τα χωριά του τέως Δήμου Οινούντος.
Η «Πάνω Ρίζα» από τη μια, η «Κάτω» από την άλλη και η «Πέρα» από απέναντι, κέντρισαν το ενδιαφέρον μου και οδήγησαν τη σκέψη μου να ψάξει για τη «Ρίζα», που σίγουρα θα υπήρχε μεταξύ αυτών των τριών, που η ομάδα των χωριών της θα ήταν λογικά ανάμεσα στις τρεις. 

Κι ενώ η ιχνηλασία μου φάνταζε δύσκολη, αν όχι αδύνατη, καθώς μέχρι αυτή τη στιγμή δεν μπορούσα να βρω άκρη, έλαμψε ξαφνικά στο νου καθώς μου μίλησε από μόνη της η πινακίδα στο δρόμο Σπάρτη-Γύθειο, πριν από τις «Κουρκούλες»,  που κάθε φορά όπως περνούσα από κει, έλεγα στον εαυτό μου: μα καλά, δε βρίσκεται ένας να πει στους αρμόδιους να διορθώσουν τον τόνο και να λέει «Ριζά» και όχι «Ρίζα;»

riza

 Κι ενώ ήμουν έτοιμος να το κάνω ο ίδιος, ευτυχώς που δεν το έκανα και απέφυγα έτσι, ίσως και κάποια προσβλητική για μένα απάντηση, καθότι ως «Βαφειώτης» και ως δάσκαλος όφειλα να γνωρίζω ότι το σωστό είναι «Ρίζα» και όχι «Ριζά» όπως λέμε το χωριό εδώ και πολλά χρόνια, που είναι στη γραμμή: Ριβιώτισσα-Αγία Κυριακή-«Ριζά»-Βαφειό.  
Που, δυστυχώς, συνεχίζουν όσοι βλέπουν την πινακίδα στο δρόμο από Σπάρτη προς Γύθειο να γράφει «Ρίζα» να μη δίνουν σημασία γιατί ξέρουν «περί τίνος πρόκειται», κάποιοι σπεύδουν να το διορθώσουν και όσοι δεν το γνωρίζουν και ρωτάνε, παίρνουν την απάντηση «..λάθος, το σωστό είναι Ριζά».   

Η «Ριζά» λοιπόν, όπως τη λέμε, θεωρώ ότι είναι η «Ρίζα» που είχε σχέση με τις πιο πάνω τρεις «Ρίζες».
Αυτόπτης, άλλωστε, μάρτυρας ο ιερός ναός της άλλοτε παλαιάς «Σωτηρίτσας», σημερινός ναός «Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος», που από την παλαιότητά του έδειχνε μια άλλη εποχή, μιλούσε για μια άλλη ζωή, προφανώς ναός της «Ρίζας», που μετά από πολλά χρόνια έγινε κοινός ναός και του σημερινού Βαφειού. 

Αυτό το χωριουδάκι, λοιπόν, που «δεν το κόβει ανθρώπου μάτι», φαίνεται ότι «έβγαζε μάτι» και δεν το έβλεπε κανείς, είναι το χωριό που είχε την τύχη να «κληρονομήσει» και να κρατήσει την κοινή ονομασία «Ρίζα» από όλα τα γύρω χωριά, που ίσως να  ήταν κι αυτή μια τέταρτη «Καπετανία», αφού μεγάλες εκτάσεις γης ανήκαν μέχρι πρότινος σε Σπαρτιάτες ιδιοκτήτες και παραμένουν ακόμη μέχρι και σήμερα κάποιες, θεωρώ ότι είναι «η λέξη» που συμπληρώνει και λύνει το «σταυρόλεξο» χωρίς άλλη σπαζοκεφαλιά.  

Αυτός ο συνδυασμός, λοιπόν, φαίνεται ότι δικαιολογεί απόλυτα και χωρίς καμία αμφιβολία την ονομασία «Ρίζα» από το αρμόδιο Υπουργείο και όχι αυτός που επικράτησε από κάποια εποχή και μετά να λέγεται από τους κατοίκους και τον υπόλοιπο κόσμο «Ριζά», όπως  το «Βαφειό» που το λέγαμε «Μπάρμπαλη-Μάρμπαλη-Μάρμαλη» και του «Μαχτούτμπεη-Μαμούμπεη».
Και ίσως να πει κάποιος, «για έναν τόνο κάνεις έτσι άνθρωπέ μου;»
Ναι, για έναν τόνο καθότι ζυγίζει χίλια κιλά πάνω στη λέξη, όπως και ένα κόμμα του χρησμού της Πυθίας που είναι πότε ζωή και πότε θάνατος.  

Τα δυο χωριουδάκια, λοιπόν, το «Βαφειό» και η «Ρίζα», όσο ασήμαντα και μικρά είναι σήμερα που κάποιοι τα έλεγαν, πριν λίγα χρόνια, υποτιμητικά «Βαλκάνια», φαίνεται ότι ήσαν κάποτε ιστορικά και σημαντικά. Πρώτα το «Βαφειό» με τον ιστορικό «τάφο» και  δεύτερο η «Ρίζα», με τα μάτια και τα δυο στην ανατολή του Πάρνωνα μέχρι τη δύση του Ταϋγέτου, από το πρωί ως το βράδυ σαν το λουλούδι «ήλιος» με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό, ακολουθούν την πορεία του ήλιου, βρίσκονται στο μέσον της Λακεδαίμονας και για τους κατοίκους τους στο κέντρο του ενδιαφέροντος. 

Όλα τα πιο πάνω αφού τα μελέτησε η καρδιά μου με το συναίσθημα και τα επεξεργάστηκε ο νους μου με τη λογική, με την ελπίδα ότι βρήκε ψιχία της αλήθειας η ψυχή μου, θέτω τη γραφή μου σε δημόσια «διαβούλευση», για να γίνει ένα από τα θέματα του βιβλίου μου «Με τα φώτα της μνήμης στην ομίχλη του χρόνου» που θα εκδοθεί «ἐν καιρῷ…»

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του ΚΥΡ
Το κλίκ της ημέρας
του ΚΥΡ
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα

Linardi Anastasia