Η γλωσσική ένδεια των νέων

Τρίτη, 16 Ιούλιος 2019 19:21 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

Η γλώσσα αποτελεί βασικό πολιτιστικό αγαθό κάθε λαού. Είναι στοιχείο της παράδοσής του και η εξέλιξή της δείχνει αντίστοιχα τις γενικότερες καταστάσεις που αντιμετωπίζει ένας λαός, ένα έθνος, ένας πολιτισμός.
Όταν πρωτοεμφανίστηκαν οι κοινωνίες στον πλανήτη μας αυτόματα δημιουργήθηκε η ανάγκη για επικοινωνία μεταξύ των λαών και των ανθρώπων. Ο τελειότερος και οικονομικότερος τρόπος επικοινωνίας είναι η γλώσσα. Μέσω της γλώσσας εκφράζουμε τον εαυτό μας, καταλαβαίνουμε τον συνάνθρωπό μας, μεταδίδουμε εμπειρίες και γνώσεις.
Είναι ο μοναδικός δρόμος δια του οποίου ο άνθρωπος προοδεύει. Η γλώσσα αποτελεί πανανθρώπινο φαινόμενο. Ορισμένες γλώσσες γεννιούνται, εξελίσσονται, ακμάζουν, παρακμάζουν και πεθαίνουν όπως η αρχαία ελληνική που ήκμασε στα χρόνια της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η γλώσσα εξελίσσεται ανάλογα με τις ανάγκες της επικοινωνίας και της κοινωνίας. Δημιουργούνται νέες λέξεις και άλλες εξαφανίζονται ανάλογα με την εξέλιξη της τεχνολογίας ή άλλων τομέων της ζωής μας.
Για παράδειγμα, όταν έλαβε χώρα η βιομηχανική επανάσταση η γλώσσα εμπλουτίστηκε με νέες λέξεις για να εκφραστεί η νέα τεχνολογική επανάσταση. Η γλώσσα αποτελεί βασικό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και όλων των επιτευγμάτων. Όλες οι μορφές ζωής επηρεάζονται από τον λόγο. Έτσι η γλώσσα γίνεται εθνικό χαρακτηριστικό όπως η θρησκεία, τα ήθη και τα έθιμα.
Ένα αρκετά μεγάλο κομμάτιτου πλυθησμού μας, θεωρεί πως η λεξιπενία είναι ένας όρος ,ο οποίος χαρακτηρίζει τους νέους της σημερινής εποχής. Είναι έτσι, όμως; Ή συμβαίνει το αντίθετο;
Υπάρχουν φυσικά και αυτοί πουισχυρίζονται πως η γλώσσα των νέων δεν πάσχει από λεξιπενία, αλλά το αντίθετο. Είναι εμπλουτισμένη, απλώς το λεξιλόγιό τους περιέχει πιο «σύγχρονες» λέξεις, με την έννοια ότι δεν είναι τόσο προσεγμένο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι έφηβοι χωρίζονται σε ομάδες, δηλαδή κατηγοριοποιούνται με βάση τα ενδιαφέροντά τους. Έτσι, φτάνουν στο σημείο να μη γίνονται κατανοητοί από τις παλαιότερες γενιές (γονείς, παππούδες, καθηγητές). Συναντάται, δηλαδή, το γνωστό χάσμα γενεών.
Τουναντίον, η άλλη «ομάδα» ανθρώπων ισχυρίζεται πως οι έφηβοι χαρακτηρίζονται από λεξιπενία και πως είναι πολύ σημαντικό για την μετέπειτα πορεία τους. Τα αίτια; Πολλά! Λίγο η ανάπτυξη της τεχνολογίας, λίγο το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ε, δε θέλει και πολύ…
Ας στρέψουμε αρχικά το βλέμμα μας στην τεχνολογία. Πολλοί είναι οι νέοι, που περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους μπροστά σε έναν υπολογιστή ή στο «κουτί», που μεταδίδει πολλές πληροφορίες, κρατώντας σε αδράνεια το μυαλό τους. Και ποιο το αποτέλεσμα; Να ενστερνίζονται πολλές καθημερινές λέξεις από την αγγλική γλώσσα, παραμερίζοντας την πιο πλούσια γλώσσα, την ελληνική.
Επίσης το πρόβλημα της γλωσσικής ένδειας οφείλεται και στο γεγονός ότι οι σύγχρονοι Έλληνες και ιδιαίτερα οι νέοι δεν έχουν, κατά κανόνα, καλές σχέσεις με το βιβλίο. Δε διαβάζουν. Το βιβλίο είτε είναι λογοτεχνικό, είτε ιστορικό, είτε φιλοσοφικό, είτε μυθιστόρημα προσφέρει μια μοναδική γλωσσική εμπειρία στον αναγνώστη. Τον φέρνει σε επαφή με τον έντεχνο λόγο, πεζό και έμμετρο, που μετατρέπει τη γλώσσα από απλό μέσο επικοινωνίας σε καλλιτεχνική δημιουργία και την καλλιεργεί. Αλλά αυτή η προσφορά του βιβλίου παραμένει αναξιοποίητη, εφόσον αγνοούμε την αξία του ή εφόσον προτιμούμε να περνούμε τις ελεύθερες ώρες μας με άλλους τρόπους, όχι πάντα πιο ευχάριστους ή πιο ωφέλιμους από την ανάγνωση ενός καλού βιβλίου.
Τελειώνοντας, θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε ως σοβαρή αιτία της γλωσσικής μας ανεπάρκειας τη δυσανάλογα μεγάλη εισβολή ξένων λέξεων και εκφράσεων, αλλά και την ευκολία με την οποία τις υιοθετούμε στην καθημερινή μας ομιλία. Παρά το γεγονός ότι η ελληνική γλώσσα έχει μακραίωνη παράδοση και σπάνιες για άλλες γλώσσες εκφραστικές δυνατότητες, ωστόσο, παρασυρμένοι από τον αφόρητο μιμητισμό μας, από ένα αίσθημα μειονεξίας που νιώθουμε απέναντι στα ξένα πολιτιστικά στοιχεία και εξαρτημένοι τεχνολογικά και οικονομικά από τις αναπτυγμένες χώρες της Δύσης, προτιμούμε πολύ συχνά ξένες εκφράσεις και όρους από το γεμάτο νοηματικές αποχρώσεις πλούτο της γλώσσας μας.
Εξαιτίας, λοιπόν, αυτών των δανεικών γλωσσικών στοιχείων αλλοιώνεται και συρρικνώνεται η γλώσσα μας. Και η αλλοίωση αυτή συντελεί ταυτόχρονα στην απώλεια ενός μεγάλου μέρους της εκφραστικής δύναμης που προσφέρει η ελληνική γλώσσα.
Και τώρα ας εξετάσουμε την ευθύνη που «πέφτει» στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Κάποιοι από εσάς θα αναλογιστείτε «γιατί;». Για σκεφτείτε, λοιπόν, τα μαθήματα που διδάσκονται στα ελληνικά σχολεία: στοχεύουν στην αποστήθιση και όχι στην ελεύθερη βούληση του μαθητή. Σε αυτή την άποψη πιο κοντά βρίσκουμε την Ιστορία, όπου ο μαθητής δε δύναται να εκφράσει με το δικό του τρόπο τα διάφορα ιστορικά γεγονότα, αλλά μένει στην αποστήθιση.
Εάν, λοιπόν, όντως υπερισχύει η άποψη ότι η νεολαία μας χαρακτηρίζεται από λεξιπενία, κρίνεται αναγκαίο να μην εξαπλωθεί κι άλλο, γιατί είναι ένα γεγονός, που μπορεί να επιφέρει ακόμη και καταστροφικές επιπτώσεις στον πολιτισμό της χώρας μας.
Ο καθένας ας προσπαθήσει να συνετίσει τον εαυτό του, ειδάλλως θα οδηγηθεί σε επικοινωνιακή αδυναμία με τον κοινωνικό του περίγυρο.
Ένας από τους μεγαλύτερους υπερασπιστές της ελληνικής γλώσσας, ο Γ. Σεφέρης, είπε κάποτε «Είμαστε οι μόνοι σ’ ολόκληρη την Ευρώπη που έχουμε το προνόμιο να λέμε τον ουρανό "ουρανό" και τη θάλασσα "θάλασσα" όπως την έλεγαν ο Όμηρος και ο Πλάτωνας πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια». Δεν είναι λίγο αυτό. Η γλώσσα δεν είναι μόνον ένα μέσον επικοινωνίας. Κουβαλάει την ψυχή του λαού μας κι όλη του την ιστορία και όλη του την ευγένεια. Ας προβληματιστούμε όλοι μας λοιπόν…

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
του Ανδρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
του Ανδρέα Πετρουλάκη
oncologists.gr

Πρόσφατα Νέα