Με αφορμή ένα προικοσύμφωνο του 1811

Τετάρτη, 29 Νοέμβριος 2017 20:04 | | E-MAIL ΕΚΤΥΠΩΣΗ

Η προίκα ως θεσμός υπήρχε από τα αρχαία χρόνια. Οι συνηθισμένοι λόγοι που επιβαλλόταν ήταν καταρχήν οικονομικοί και στη συνέχεια κοινωνικοί. Οι γονείς κάθε κοριτσιού προσπαθούσαν από τα μικρά της χρόνια μέχρι τη στιγμή που θα παντρευόταν να συγκεντρώσουν την προίκα. Η προίκα μπορεί να ήταν κτήματα, σπίτι, χρήματα, ρούχα, κοσμήματα κλπ. Ο ρόλος της γυναίκας παλιά ήταν απαξιωμένος, υποταγμένος στον άνδρα, που ήτανκυρίαρχος.
Η προίκα έπρεπε να είναι ανάλογη με την περιουσία και την κοινωνική θέση του πατέρα, αλλά και της συζύγου. Μερικές φορές γίνονταν γάμοι, καθαρά, από οικονομικό συμφέρον με «παζάρια» σχετικά με το ύψος της προίκας, με «αγορά» του γαμπρού κ.ο.κ. και κάποιες φτωχές κοπέλες έμεναν στο ράφι λόγω έλλειψης προίκας! Κάποιες φορές έμεναν και οι άνδρες ανύπαντροι γιατί έπρεπε να προικίσουν και να παντρέψουν πρώτα τις αδελφές τους. Η προίκα ήταν δυσβάσταχτο φορτίο για τις φτωχές οικογένειες, γι’ αυτό και η γέννηση του κοριτσιού συχνά θεωρούνταν συμφορά.
Η ελληνική λογοτεχνία και ο παλιός ελληνικός κινηματογράφος αποδίδουν άριστα τέτοιες καταστάσεις! Από τα βυζαντινά χρόνια για τη σύσταση της προίκας συντάσσονταν ειδικά έγγραφα. Τα έγγραφα αυτά λεγόταν προικοσύμφωνα. Αυτά συντάσσονταν πριν από το γάμο, με την παρουσία μαρτύρων, που ήταν υποχρεωμένοι να τα υπογράψουν. Ο υποψήφιος σύζυγος ήταν υποχρεωμένος να διαχειρίζεται καλά τηνπροίκα της συζύγου και να φροντίζει για τη διατήρησή της. Η κυριότητα των ακινήτων ανήκε στη νύφη και μόνο την επικαρπία είχε ο γαμπρός. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίαςσυντάσσονταν από κληρικούς, ιερείς ή μοναχούς, που εφάρμοζαν το οικογενειακό δίκαιο στους υπόδουλους Έλληνες. Η προίκα παραδινόταν στον γαμπρό πριν από τη στέψη. Περιλάμβανε είδη ρουχισμού, έπιπλα, οικιακά σκεύη, κοσμήματα, ζώα (πρόβατα, βόδια ), νομίσματα κ.ά.. Περιλάμβανε βέβαια και όλα τα ακίνητα (σπίτια, αμπέλια, χωράφια, ελαιοκτήματα κτλ.), που περιγράφονταν με κάθε λεπτομέρεια ( θέση, έκταση , γείτονες κτλ.). Αν πέθαινε ο σύζυγος ή αν χώριζε το ανδρόγυνο, η προίκα έμενε στη γυναίκα ως ιδιοκτησία της. Αν πέθαινε η σύζυγος, τότε ένα μέρος της προίκας κληρονομούσε ο σύζυγος και το μεγαλύτερο μέρος κληρονομούσαν τα παιδιά.
Αν το αντρόγυνο δεν είχε αποχτήσει παιδιά, τότε η προίκα γύριζε στον προικοδότη, αν ζούσε, ή στους νόμιμους κληρονόμους του.
Με τον καιρό, όμως, και την ισοτιμία των δύο φύλων έχει εκλείψει στην Ελλάδα ο θεσμός της προίκας και μάλιστα με το Νόμο 1329/1983 της κυβέρνησης του Ανδρέα Παπανδρέου. Η γυναίκα και ο άνδρας είναι πλέον και κατά το Νόμο ισότιμα άτομα. Οι γονείς μπορούν, αν έχουν τη δυνατότητα, να στηρίζουν το νέο ζευγάρι στο ξεκίνημά του, χωρίς αυτό να είναι υποχρεωτικό.
Ιδού, λοιπόν, τι περιλάμβανε ένα προικοσύμφωνο, που συντάχθηκε και υπογράφτηκε στις 10 Οκτωβρίου 1811, σ’ ένα ορεινό χωριό της Λακεδαίμονος:
«Εις το όνομα του πατρός αμήν και του υιού αμήν και το Αγίου πνεύματος αμήν και εις τιμήν της πανυπερευλογημένης ενδόξου δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας των Αγίων και θεοσέπτων και ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης και πάντων των Αγίων αμήν φανερώνοντες και την συμφωνία μας από το ένα μέρος ο υιός του Οι... από χωρίον Τ... ονομαζόμενος Ιωάννης και από το άλλο μέρος η κόρη του μακαρίτη Γ... Τζ... ονομαζομένη Ειρήνη δια γυνή του και ευλογηθή καθώς προστάζουν οι θείοι και ιεροί νόμοι της Εκκλησίας μας πουκάμισα έντεκα – 11- φουστάνια – 10 – δίμητο ένα – 1 – τα λαχούρια μαντήλια έξ – 6 – γελέκια πέντε – 5 – τζιπούνια Ζαγοριανά δύο – 2 - στρώμα ένα – 1 - βελέτζα μία – 1 - ανδρομίδα μία -1 - ψιλανδρόμιδο ένα – 1 - Τραΐστα δυ (ο) – 2 - σακή ένα – 1 - Τάβλα διπλή μία - 1- μεσάλια τριπλά μία – 1 - προσκεφαλάδες τέσσαρες - 4 - μπόλιες πέντε – 5 - σαγάνια δέκα- 10 - τετζερέδες τέσσαρες - 4 - με τα καπάκια τους ταψιά τρία – 3 - σουροτήρια δύο – 2 - μέτρο ένα – 1 - κάρτα μία – 1 - συδεροτρίφτη ένα – 1 - συδεροκουτάλα μία -1- σιδεροστιά μία -1- σούβλες δύο -2- κακάβι ένα -1- σεντούκι ένα – 1 - τηγάνι ένα – 1 - αμπέλι στη σηγερηνή (;) το προικειό του πατέρα της-χωράφι στο σημαρίτζο (;) κήπους στη μηστολίνα (;) κομμάτια τέσσαρα με μουρηές τρεις - ασημοζούναρα τρία - δαχτυλίδια μαλαματένια τρία – 3 - και ασιμένια δύο – 2 - και γρόσια νηχτη (;) μετρητά γρόσια Τρακόσια νούμερο γρ. 300– εμεί ολίγα ίχα και ο ΆγιοςΘεός να τους δώση πλούσια πάροχα και η ευχή του γονέου αμήν 1811 – Οκτωβρίου 10 – Χρυσομάντυλα τρία – 3 - και αγρήκετε (;) και η χάριν της γυναικός μου γρόσια εκατό νούμερο».

Αναγκαστικά πρέπει να επεξηγήσουμε ορισμένα από τα προσφερόμενα είδη αφού η χρονική απόσταση και οι τεχνολογικές αλλαγές τα έχουν καταστήσει εν πολλοίς άγνωστα. Η επεξήγηση γίνεται με βάση τη σειρά που τα συναντούμε στο ανωτέρω προικοσύμφωνο.
1.το δίμιτο: χοντρό και πυκνά υφασμένο βαμβακερό ύφασμα.
2.το λαχούρι: λεπτό ύφασμα με συγκεκριμένο χαρακτηριστικό σχέδιο ή μοτίβο.
3.το γελέκι: ανδρικό ένδυμα χωρίς μανίκια που φοριέται πάνω από το πουκάμισο και κουμπώνει μπροστά.
4.το τζιπούνι: γιορτίνο γυναικείο αμάνικο κοντό ζακέτο.
5.η βελέντζα:μάλλινο (μαλλί προβάτου) χειροποίητο κλινοσκέπασμα φτιαγμένο σε παραδοσιακό αργαλειό.
6.η ανδρομίδα: είδος μάλλινου χοντρού υφάσματος με χρωματιστές λωρίδες που χρησιμοποιούνταν ως κλινοσκέπασμα ή χαλί.
7. η τραΐστα: η τσάντα.
8. το μεσάλι: τραπεζομάντηλο λινό ή βαμβακερό ή μεταξωτό, κεντημένο ή σκέτο.
9.προσκεφαλάδες: μεγάλα μαξιλάρια που έπιαναν όλο το πλάτος του κρεβατιού.
10. η μπόλια: η πετσέτα του χεριού ή του προσώπου ή του φαγητού.
11.το σαγάνι: τηγάνι με δύο αντικριστές λαβές.
12. ο τέντζερης: η χάλκινη κατσαρόλα.
13.η σιδεροστιά: λέγεται και πυροστιά. Είναι ένας χαμηλός μεταλλικός τρίποδας με τριγωνικό ή κυκλικό πλαίσιο για να τοποθετείται η χύτρα ή άλλο μαγειρικό σκεύος πάνω από τη φωτιά.
14.το κακάβι: χάλκινο μεσαίου μεγέθους καζάνι.
15. το μάλαμα: ο χρυσός.
16.το γρόσι: ασημένιο νόμισμα ίσο προς το 1/100 της χρυσής λίρας.
(σ.σ. Στο προικοσύμφωνο διατηρήθηκε η πρωτότυπη ορθογραφία του εκτός του πολυτονικού. Οι λέξεις με ερωτηματικό σε παρένθεση αφορούν άγνωστες τοποθεσίες ή ακατανόητες ορολογίες.)

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΟΛΑ ΣΤΗΝ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΑΡΘΡΑ
Του Ανδρέα Πετρουλάκη
Το κλίκ της ημέρας
Του Ανδρέα Πετρουλάκη

Πρόσφατα Νέα

Η ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΕΙΔΗΣΗ

Στείλτε μας τα δικά σας νέα, φωτογραφίες, σχόλια, σκέψεις, παρατηρήσεις και δείτε τα δημοσιευμένα στο lakonikos.gr και στην ημερήσια εφημερίδα ΛΑΚΩΝΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ
Διεύθυνση e-mail(*)
Μη έγκυρη διεύθυνση e-mail

Περιγραφή(*)
Συμπληρώστε μια περιγραφή για την είδηση σας

Φωτογραφία

Κωδικός Ασφαλείας(*)
Κωδικός Ασφαλείας
Ο κωδικός ασφαλείας είναι λάθος